walter
hagenaars

nachtwacht

De Bergse Nachtwacht, 2013, olieverf op linnen, 100×120cm, © Museum Het Markiezenhof, Bergen op Zoom

Op dit schilderij, vrij naar Rembrandt, zie je tal van referenties naar het carnaval van Bergen op Zoom. Alleen, daar heeft iedereen het over vastenavend. En tijdens die vastenavend is het niet Bergen maar het Krabbegat.
De naam 'Krabbegat' slaat terug op de meekrap, een plant die vroeger werd gebruikt als grondstof voor de rode kleurstof alizarine en veel geteeld werd in Bergen op Zoom. Tegenwoordig bestaat deze teelt weer voor het maken van biologisch vriendelijke kleurstoffen. Het symbool van het Krabbegat is echter niet de plant, maar het dier dat in de uitspraak identiek daaraan is: de krab. Een inwoner van het Krabbegat wordt een Krab genoemd.

De Prins neemt als leider van het Krabbegat de hoofdrol in het vastenavend vieren voor zijn re­ken­ing. Hij dient de krabben te leiden in de Vas­ten­avend­vie­ring. De prins ontvangt tijdens de vas­ten­avend de sleutel van de stad en is daarmee het hoogste gezag in de stad. Iedere prins kiest na zijn verkiezing de naam die hij wil dragen.
De kleding van de Bergse prins laat zich kenmerken door verschillende elementen. Het kos­tuum bestaat uit een pak met witte en rode strepen met daarop het wapen van de stad, een ro­de mantel, witte laarzen, een wit masker dat de ogen en neus bedekt, een ketting met een grote gouden krab en een kroon die in vier kanten uitsplitst.
Volgens het officiële verhaal van de vastenavend woont de prins in het Slikpeleis (Slikpaleis), dat zich er­gens onder water in de Schelde bevindt. De prins wordt bovendien altijd afgebeeld als het meest wijze personage van de vastenavend.

De Nar is de diender van de prins. De Nar is, van het gevolg van de prins, het meest vrij om te doen wat hij zelf wil, waardoor deze vaak rare capriolen uitvoert. De Nar wordt dan ook meestal afgebeeld als de e­nigs­zins domme maar wel goedhartige dienaar van de prins. De nar wordt door de prins benoemd.
De kleding van de nar is uitgevoerd in en met groene en rode kleuren, de kleuren van het wa­pen van Ber­gen op Zoom. Op zijn borst heeft de nar dit wapen bovendien ondersteboven staan. Ver­der draagt hij een nar­re­nkap met ezelsoren en zitten er aan het hele kostuum belletjes. Ook draagt de nar altijd een nar­ren­stok bij zich, die feitelijk niets anders is dan een versierde stoel­poot.

De Gròòtste Boer is de vertegenwoordiger van alle Krabben tijdens de vastenavend. Binnen de Stichting Vas­te­na­vend is hij bovendien de baas van de Boerenploeg, zoals het gevolg van de prins ook wel ge­noemd wordt. Daarnaast stelt de Gròòtste Boer de regels op waaraan Krabben zich tijdens de vastenavend moe­ten houden en dient hij de prins in te lichten over de ge­beur­te­nis­sen in Krabbegat gedurende het af­ge­lo­pen jaar.
De kleding van de Gròòtste Boer bestaat voornamelijk uit een deftig zwart boerenkostuum. Ver­der heeft de Gròòtste Boer een masker op dat het gehele gezicht bedekt en draagt hij een zwarte pet. Ook heeft hij altijd een zilveren versie van het Bergse veldteken om zijn nek hangen en draagt hij een bontje om de Krab­ben er aan te herinneren dat ze het niet te bont moeten maken. Tot slot heeft de Gròòtste Boer altijd een witte pa­ra­sol bij zich die is versierd met spruitjes en peentjes.

Steketee is de jongste aanwinst in het gevolg van de prins. Terwijl de prins, nar en Gròòtste Boer al voor de Tweede Wereldoorlog hun intrede hadden gedaan, zag Steketee pas in 1949 het levenslicht. Als hoofd van de vastenavend-politie heeft Steketee als grootste taak om te zorgen dat de vastenavend leuk blijft. Steketee is een verwijzing naar de vroegere hoofdagent van de po­li­tie, Marinus Steketee (1848-1934), die grote be­kend­heid verwierf.
Steketee is gekleed in een ouderwets blauw politiepak met een helm en botte sabel. Zijn pak is boven­dien vol­ge­plakt met diverse medailles.
Steketee wordt meestal afgebeeld als een held op sokken die graag een wit voetje haalt bij de prins. De al­tijd goedgelovige Steketee wordt nogal eens door de prins in de maling genomen, maar blijft hier altijd vro­lijk onder.
Links en rechts van Steketee heeft Walter respectievelijk zichzelf en zijn muze Myriam het schilderij binnengesmokkeld.

Wana is de heks van Reimerswaal, een verwijzing naar het folkloreverhaal Jan Zonder Vrees. In te­gen­stel­ling tot het prinselijk gevolg wordt er niet ieder jaar iemand gevraagd om Wana uit te beelden. In plaats daarvan wordt ze enkel af en toe vertolkt tijdens de kindervastenavend.
Daarnaast staat er gedurende de vas­te­na­vend een groot beeld van de heks op de Grote Markt dat een vi­tale rol speelt bij het Vallen van de Kraai.

De eigendraadse Bergse stijl komt tot uiting in onder meer de kleding die gedragen wordt. In tegenstelling tot car­na­vals­kos­tuums vol pracht en praal, worden juist oude spullen gedragen. Vaak wordt de basis bij de heren gevormd door een boer­en­kiel, en bij de dames door een (nep)bontjas. Hiernaast ontbreken nooit een stuk vitrage en een rode zakdoek (welke in te­gen­stel­ling tot Roosendaals en Steenbergs gebruik met de knoop naar voren wordt gedragen). De veel­zij­dig­heid van de Bergse vas­ten­avend­vier­ders leidt tot weelderige kostuums, waar­door men niet raar meer opkijkt van hoofddeksels zoals compleet werkende lampenkappen of vo­gel­kooi­tjes met een bukkum (bokking) erin.

bron: Wikipedia